Museum Security Network

UIT CYPRUS GEROOFDE IKONEN IN COLLECTIE HEUTINK, GRONDLEGGER VAN HET IKONENMUSEUM KAMPEN? (UPDATE APRIL 2009: ONDERZOEK ERFGOEDINSPECTIE EN KORPS LANDELIJKE POLITIEDIENSTEN (KLPD): GEEN AANWIJZINGEN DAT HET IKONENMUSEUM BESCHIKT OF HEEFT BESCHIKT OVER ONRECHTMATIG VERKREGEN ICONEN)

Uit Cyprus geroofde ikonen in collectie Heutink, grondlegger van het Ikonenmuseum Kampen? (update april 2009: Onderzoek Erfgoedinspectie en Korps Landelijke Politiediensten (KLPD): geen aanwijzingen dat het Ikonenmuseum beschikt of heeft beschikt over onrechtmatig verkregen iconen)

19/12/2008 – 14:10zie update april 2009 onderaan deze pagina.

zaterdag 22 november 2008 | 07:00 | Laatst bijgewerkt op: 18 december 2008 | 09:07

KAMPEN/GENEMUIDEN – De beherende Alexander Stichting van het Ikonenmuseum in Kampen is bijzonder in zijn nopjes met het ‘vernieuwde’ museum. Bij de officiële opening was ook aanwezig de heer Heutink uit Genemuiden, de eigenlijke stichter van het museum.

“Het is geworden wat we er van verwacht hadden. Het museum heeft nu nog meer uitstraling”, zegt bestuurslid Anne Brouwer van de Alexander Stichting. De verbouwing/uitbreiding heeft een dikke 200.000 euro gekost. De gemeente droeg daarin 75 mille bij, ‘omdat het museum een bijzondere positie inneemt binnen het museumaanbod van Kampen vanwege zijn internationale uitstraling’.

Bij de ingrijpende verbouwing is de expositieruimte ongemoeid gelaten. De Timmertoren achter het bestaande gebouw is tot nieuwe vleugel uitgebouwd. Die is bedoeld voor het houden van lezingen en voordrachten, en doet tevens dienst als ontvangstruimte. Zo ontstaat er in de expositieruimten meer rust. “Moest ook wel. We kregen regelmatig klachten dat het te onrustig was. Een dergelijk museum leent zich niet voor geroezemoes. Bezoekers die ikonen bekijken zijn gebaat bij rust. De toren zelf is daarbij ook nog eens zoveel mogelijk in originele staat teruggebracht. De Timmertoren en het bestaande gebouw zijn met elkaar verbonden middels een atrium van staal en gehard, Zwitsers glas. Op de zolderruimte is er een extra expositieruimte gekomen, evenals een archief, bibliotheek en een studieruimte voor mensen die zich meer willen verdiepen in de religieuze en historische aspecten van de ‘beelden van het licht’.

Volgens Brouwer is het Ikonenmuseum nu na de verbouwing beter in staat groepen te ontvangen. “Ook kunnen we meer tentoonstellingen houden om zodoende meer te doen dan alleen met de vaste collectie.”

En dat is nu het geval. Tegelijk met de ingebruikname van de nieuwe ruimten ging de expositie ‘Hemelse helpers – Engelen op Ikonen’ van start. De honderd bijzondere stukken zijn uitgeleend door musea en particuliere verzamelaars. Vele werken zijn niet eerder in Nederland tentoongesteld.

Het Ikonenmuseum in Kampen wordt beheerd door de Alexander Stichting. De collectie is in de afgelopen jaren bij elkaar gebracht door de heer en mevrouw Heutink, samen met hun zoon Joost en bestaat uit enkele honderden, voornamelijk Russische ikonen.

Heutink kwam voor het eerst in aanraking met ikonen toen hij vanaf 1982 als een van de initiatiefnemers betrokken was bij de verzending van hulpgoederen naar Polen. In die tijd kocht hij zijn eerste ikonen. Volgens eigen zeggen ‘een nieuwe liefde’. De vraag dringt zich op of het ethisch acceptabel is dat een hulpverlener prive antiek religieus erfgoed aankoopt in een land waar hij aanwezig is om grote maatschappelijke nood te bestrijden.

De collectie Heutink is sinds 1982 uitgegroeid tot een collectie van enige importantie. Besloten werd in Kampen een museum op te richten en de collectie onder te brengen in de Alexander Stichting.

Heutink vertelt met groot enthousiasme en niet zonder trots over zijn collectie. Op de vraag of hij ook Cypriotische ikonen heeft antwoordt hij enige (vier?) Cypriotische ikonen gekocht te hebben van een Duitse handelaar. Deze handelaar heeft hem overigens geadviseerd de ikonen niet in het museum tentoon te stellen ‘om gezeur met de Cypriotische autoriteiten te voorkomen’.

Heutink lijkt het niet heel nauw te nemen met de herkomst van de ikonen die hij aankoopt. Zonder enige schroom verkondigt hij bij herhaling, ook tijdens een later gevoerd telefoongesprek, zijn standpunt dat “wanneer de handelaren zeggen dat het okay is, dan ben ik gedekt”. Over eigen verantwoordelijkheid geen enkel woord.

De uitspraken van Heutink roepen vragen op en zijn voorgelegd aan de ethische commissie van de Museumvereniging en deErfgoedinspectie. De ethische commissie heeft mij bij monde van Harry Leijten medegedeeld niet op geruchten in te kunnen gaan. Geruchten? Ik deed niets anders dan de collectionneur Heutink citeren die zelf aangaf dat er gerede vragen zijn over de herkomst van (een deel van) de in de Alexanderstichting ondergebrachte en in het Ikonen Museum getoonde ikonen.

De Erfgoedinspectie reageerde aanvankelijk met de mededeling dat het Ikonen Museum niet valt onder de competentie van de Erfgoedinspectie omdat het hier niet een voormalig rijksmuseum betreft en verzocht mij met de heer Heutink in gesprek te blijven en te trachten hem zo ver te krijgen nader onderzoek naar de herkomst (provenance) van de collectie te laten doen. Voor zo ver mij bekend heeft de Erfgoedinspectie zich beperkt tot het schrijven van een brief aan Heutink.

Ik heb Heutink na het eerste gesprek in zijn museum gebeld met het aanbod in gesprek te gaan over de Cypriotische ikonen met zeer waarschijnlijk twijfelachtige herkomst. “Ik bel u nog terug”. Zoals te verwachten heeft dat telefoontje nooit plaatsgevonden.

Het is pijnlijk dat de gemeente Kampen gemeenschapsgeld gebruikt heeft voor de uitbreiding van een museum welks collectie zeer waarschijnlijk gedeeltelijk een twijfelachtige oorsprong heeft.

Ton Cremers

Aanvullende informatie

Tijdens een vergadering van B&W in kampen is op basis van een Nota van het team Onderwijs, Sport en Cultuur van 19 mei nummer 08INT00634 inzake subsidie-aanvraag Ikonenmuseum besloten het subsidieverzoek te honoreren tot een maximum van € 75.000,-. KAMPEN – Het Ikonenmuseum breidt uit en de gemeente draagt daar met een bedrag van 75 mille aan bij, ,,omdat het museum een bijzondere positie inneemt binnen het museumaanbod van Kampen vanwege zijn internationale uitstraling,” aldus B en W. De expositieruimte van het museum wordt aanzienlijk uitgebreid, waardoor de bestaande collectie beter tot zijn recht komt.Ook de ontvangstruimte wordt aangepast. Het is de bedoeling dat de begane grond van de zogeheten Timmertoren verbouwd wordt tot ontvangstruimte.
Het museum wordt verbonden met de Timmertoren door een glazen atrium op de binnenplaats. Die verbinding wordt geaccentueerd door klinkerbestrating, die in het pand doorloopt.
Het gebruik van glas en doorlopende klinkerbestrating vergroten de monumentale uitstraling van de binnenplaats. Het Ikonenmuseum is met zijn collectie uniek in Nederland en West-Europa. De Alexander Stichting beheert een eigen collectie houten ikonen, bronzen reisikonen en kruizen uit de 15e tot de 19e eeuw. De verzameling bestaat voornamelijk uit Russische ikonen. Maar ook ikonen uit onder andere Griekenland en Ethiopië zijn in de collectie opgenomen. Het Ikonenmuseum is van grote culturele waarde voor Kampen. De uitbreiding vergroot de uitstraling van het museum.

Geroofde ikonen in Kampen?

Ikonenmuseum Kampen en roof ikonen uit Cyprus.

Lees verder:

Germany’s refusal to return Cypriot artifacts highlighted in event.

December 03, 2008.

Organised international art smugglers, in cooperation or with the tolerance of the Turkish occupation army, have virtually flooded international black markets with stolen icons and other religious and architectural artifacts stolen from the occupied areas of Cyprus, said German professor Klaus Gallas.

Speaking at a gathering at Dortmund, Germany on the destruction of the cultural heritage in the occupied north, Gallas made an extensive reference to the case of Turkish art dealer Aydin Dikmen in Munich and criticized the German authorities for not giving the go ahead for the return of artifacts which have proved to be of Cypriot origin.

Turkish born art dealer Aydin Dikmen, is facing charges of illegal export, possession and attempts to sell property belonging to the church of Cyprus.

The event was organized by the Cypriot embassy in cooperation with the Greek Academics of North Rhine-Westphalia and was held at the Municipal Art Museum. It included a presentation of a documentary prepared by the Press and Information Office of the Republic of Cyprus on the destruction of the cultural heritage in the occupied areas.

A relevant photo exhibition was also presented at the museum during the event.

According to the church of Cyprus, some 500 churches have been either destroyed or pillaged since the 1974 Turkish invasion. Some religious relics have been bought back, others were returned to the church after lengthy legal proceedings and others are still at large.

The PIO states that thousands of antiquities illegally excavated in the occupied part of Cyprus have found their way to foreign markets. The channels through which the works of art are sent to the West remain basically the same. Frankfurt has become the main destination for ‘hot merchandise’, from there it reaches antiquities lovers with purchasing power in Germany, Belgium, the Netherlands, Luxemburg, Spain, Switzerland, Great Britain, the United States and Canada.

http://www.financialmirror.com/

AANVULLING 24 maart 2009

Voorgeschiedenis (zie ook: http://www.museumbeveiliging.com/2008/12/19/ikonenmuseum-kampen-uit-cyprus-geroofde-ikonen-in-collectie-heutink/)

Mei 2007 had ik een zeer lang onderhoud in het Ikonen Museum te kampen met de voorzitter van het bestuur van de Alexanderstichting, Helmich Heutink. De Alexanderstichting beheert het Ikonen Museum te Kampen. Heutink is de oprichter van die stichting en van het museum. De collectie van het museum is verzameld door Helmich Heutink. Heutink, volgens eigen zeggen, kwam voor het eerst met iconen in aanraking toen hij begin jaren tachtig als hulpverlener naar Polen ging. Dat bij het verzamelen van cultuurgoed door een hulpverlener vraagtekens kunnen worden geplaatst betoogde ik al eerder op mijn site en in mijn nieuwsbrief.

Tijdens dat onderhoud mei 2007 vroeg ik Heutink heel expliciet, en natuurlijk niet zonder reden, of hij ook uit Cyprus afkomstige iconen bezat. Die vraag stelde ik omdat ik al jaren de problematiek rondom de roof van Grieks-cypriotisch religieus erfgoed volg. De Grieks-cypriotische kerken hebben veel te lijden gehad van de onder Turkse ogen plaatsvindende omvangrijke roof.

Tot mijn verbijstering vertelde Heutink dat hij twee Cypriotische iconen van een Duitse handelaar kocht. Veel van het geroofde Grieks-cypriotisch religieus erfgoed werd via ‘de Duitse route’ verhandeld. Iedere serieuze verzamelaar van Iconen weet dat. In een eerder bericht vermeldde ik dat het misschien vier iconen betrof, maar in mijn aantekeningen heb ik terug gevonden dat Heutink het over twee iconen had.
De Duitse handelaar adviseerde Heutink, wederom aldus Heutink, die twee iconen niet in zijn museum tentoon te stellen omdat hij dan “problemen zou kunnen krijgen met de Cypriotische autoriteiten”. Het had niet duidelijker kunnen zijn dat aan die iconen een luchtje zit en dat Heutink hiervan op de hoogte is.

De inhoud van ons onderhoud heb ik vrijwel onmiddellijk gemeld bij de Erfgoedinspectie en wel bij inspecteur Marja van Heese. Mevrouw van Heese liet mij weten dit geen zaak te vinden voor de Erfgoedinspectie en verzocht mij “Heutink op andere gedachten te brengen”. Hoewel ik mevrouw Van Heese duidelijk liet weten het met deze opstelling niet eens te zijn nam ik, tevergeefs, met Heutink contact op en liet de kwestie verder rusten. Ik deelde Van Heese mede deze zaak wat mij betreft verder als afgedaan te beschouwen.

Anderhalf jaar later was in de kranten te lezen dat het Ikonen Museum, mede gesponsord door de gemeente Kampen, een nieuwe vleugel opende. Voor mij was dat aanleiding de kwestie van de Cypriotische iconen alsnog en voor het eerst aandacht te geven op http://www.museumbeveiliging.com en de Museum Security Network mailing list.

Deze publiciteit bracht de Erfgoedinspectie in actie. Nu was het ineens wel een zaak voor de Erfgoedinspectie. Uit mailwisselingen tussen het Ikonen Museum en mij, Marja van Heese heeft geen van de negen mails die ik sinds november 2008 stuurde beantwoord, bleek dat Van Heese naar aanleiding van mijn melding bijna twee jaar geleden een brief heeft geschreven aan het Ikonen Museum. Het ware redelijk en fatsoenlijk geweest indien de Erfgoedinspectie, in casu Marja van Heese, mij had geïnformeerd dat men wel, weliswaar minimale, actie ondernam op grond van mijn melding medio 2007. Nu kreeg ik te horen dat geen actie genomen zou worden terwijl er wel schriftelijk contact met het museum werd opgenomen.

Enkele maanden geleden vond op mijn verzoek een onderhoud plaats met de Erfgoedinspectie. Op dat onderhoud kom ik in een later bericht terug. Nu beperk ik me tot de mededeling van de inspectie dat er naar het Ikonen Museum onderzoek wordt gedaan. Waarom al mijn mails aan Marja van Heese onbeantwoord bleven heb ik niet mogen vernemen.

Wat dat onderzoek in zou houden wilde Van Heese mij niet vertellen. Wel dat het onderzoek in maart 2009 (deze week dus) afgerond zou worden. Dat onderzoek, zo vernam ik onlangs, vindt plaats in samenwerking met de KLPD.

Het Ikonen Museum heeft laten weten dat alle iconen uit de collectie van het museum en de collectie Helmich Heutink gefotografeerd worden door de Erfgoedinspectie / KLPD. Mochten er Cypriotische iconen met een twijfelachtige herkomst ‘gevonden’ worden dan is teruggave bespreekbaar.

Worden die iconen ‘gevonden’? Natuurlijk niet. De uitkomst van het onderzoek, verspild belastinggeld, is voor 100% voorspelbaar.

Stel dat de fietsenhandelaar bij mij in de buurt mij vertelt dat hij gestolen fietsen inkoopt. Stel dat ik dit als goed burger meld bij de politie. Stel dat die politie mij vraagt met die handelaar te bespreken dat hij die fietsen terug moet geven. Stel dat diezelfde politie na anderhalf jaar bij die fietsenhandelaar langs gaat en hem vertelt wat ik gemeld heb. Stel dat de politie dan die fietsenhandelaar vertelt dat men over enkele maanden terug komt om alle fietsen te fotograferen…… Moet ik verder gaan?

En Helmich Heutink? Heutink zegt nu dat hij nooit Cypriotische iconen gekocht heeft en dat Cremers zijn verhaal helemaal verkeerd begrepen heeft. Cremers voerde echter dat gesprek mei 2007 niet alleen met Heutink. De erfgoedinspectie heeft tot op vandaag met de derde aanwezige niet willen spreken.

Een zwarte bladzijde in het Nederlandse erfgoeddorp. Het Ikonen Museum is druk doende een officieel geregistreerd museum te worden. Mocht die registratie door gaan terwijl de onbetrouwbare, want liegende, en dubieuze verzamelaar Helmich Heutink nog in het bestuur zit van de Alexanderstichting dan zou dat een afgang zijn voor het systeem van museumregistratie.

Ton Cremers

Onderzoek Erfgoedinspectie en Korps Landelijke Politiediensten (KLPD): geen aanwijzingen dat het Ikonenmuseum beschikt of heeft beschikt over onrechtmatig verkregen iconen

Op 2 april publiceerde de Erfgoedinspectie de uitkomst van een onderzoek naar de aanwezigheid van mogelijk Cypriotische iconen in de collectie van het Ikonenmuseum in Kampen: “Mijn (Erfgoedinspectie) conclusie is dat er, op grond van de beschikbare gegevens, geen aanwijzingen zijn dat het museum beschikt of heeft beschikt over onrechtmatig uit Cyprus uitgevoerde iconen”.

Het plaatselijke sufferdje, De Stentor, maakt er meteen van dat die iconen er nooit zijn geweest. Het museum zal blij zijn met die ondersteuning door een lokale verslaggever, maar dat is niet wat in de rapportage van de Erfgoedinspectie staat. “Op grond van de beschikbare gegevens zijn geen aanwijzingen gevonden” is heel wat anders.

Beschikbare gegevens

De Erfgoedinspectie somt in zijn rapport de beschikbare gegevens op:

1. gesprek met het bestuur van het Ikonenmuseum op 17 december 2008.

2. onderzoek van de door het museum beschikbaar gestelde basisregistratie en foto’s van alle iconen met een mogelijk Griekse of Cypriotische herkomst;

3. onderzoek naar de door het museum overlegde informatie over de aankoop van de betreffende Cypriotische iconen;

4. verzoek aan de politie in Cyprus deze iconen nader te onderzoeken.

Er is echter nog een gegeven beschikbaar dat door de Erfgoedinspectie niet vermeld wordt, namelijk de zeer duidelijke statements van de heer Helmich Heutink, verzamelaar die het museum oprichtte en voorzitter van het bestuur. Deze statements van Heutink uitte hij mei 2007 tegenover twee personen en houden letterlijk het volgende in:

1. “Wanneer ik iconen aankoop en de handelaar vertelt mij dat het okay is, dan ben ik gedekt”;

2. “Ik kocht van een Duitse handelaar twee Cypriotische iconen en die handelaar heeft mij geadviseerd ze niet in het museum tentoon te stellen omdat ik dan problemen kan krijgen met de Cypriotische autoriteiten”

3. Ondergetekende vroeg Heutink wie die handelaar was waarop Heutink antwoordde: “Dat ga ik u niet vertellen”.

Blijkbaar voelt Heutink zich niet alleen gedekt door handelaren, maar is hij ook van harte bereid die handelaren een wederdienst te bewijzen wanneer hem gevraagd wordt van wie hij dubieuze iconen gekocht heeft.

Deze korte weergave van het gesprek met Heutink moest door de Erfgoedinspectie gezien worden als een objectief gegeven en niet als een subjectieve weergave van een gesprek door ondergetekende. Ik voerde dat gesprek met Heutink niet alleen. Er was nog een andere gesprekspartner aanwezig. Ondanks een herhaald aanbod aan de Erfgoedinspectie heeft de Erfgoedinspectie nooit met deze persoon gesproken. In een brief van 12 maart 2009 deelde de Erfgoedinspectie mij mede: “U geeft aan dat de Erfgoedinspectie geen gebruik heeft gemaakt van uw aanbod de tweede persoon te horen die ons nader kan informeren over deze kwestie. Wij hebben daar destijds en ook nu van afgezien dit te doen, omdat we er van uitgaan dat u ons alle relevante informatie verstrekt”.

Wel, als het zo is dat de Erfgoedinspectie er vanuit gaat dat ik alle relevante informatie verstrekte waarom is die informatie dan niet in het rijtje van beschikbare gegevens opgenomen?

In dat rijtje van de Erfgoedinspectie staat als nummer twee opgenomen het onderzoek naar de basisregistratie. Blijkbaar zet de Erfgoedinspectie vraagtekens bij deze registratie want de Erfgoedinspectie onderschrijft dat een onafhankelijke expert de gehele collectie nu gaat beschrijven.

De Erfgoedinspectie sluit zijn rapportage af met de mededeling: “Zoals al eerder met u besproken, is een zorgvuldig acquisitiebeleid belangrijk. Iconen vormen een lastig verzamelgebied”. Waarom zou je zoiets mededelen aan een museum dat geen onrechtmatige iconen bezit en waar aanwijzingen ontbreken dat die er ooit geweest zijn?

Zal het, dat hoop ik van harte, misschien zo zijn dat de Erfgoedinspectie met mij van mening is dat er wel degelijk aanwijzingen zijn van onrechtmatigheid en neemt de Erfgoedinspectie net als ik de opmerkingen van Helmich Heutink heel serieus?

Ik heb er overigens alle begrip voor dat overheidsinstanties als de Erfgoedinspectie en de KLPD nu eenmaal niet alleen kunnen varen op de bekentenis van een verdachte.

Het Ikonenmuseum is een parel op de culturele kroon van Kampen en zonder meer een bezoek waard. Ik ben echter van mening dat dit museum niet tot de rangen van geregistreerde musea kan toetreden zo lang Helmich Heutink, in welke functie dan ook, deel uitmaakt van het bestuur.

Ton Cremers

Leave a Reply

%d bloggers like this: