Museum Security Network

Voordelen van het Unidroit Verdrag

Voordelen van het Unidroit Verdrag

 

Het artikel ‘Gestolen Kunst Gedijt Goed’ (CS 16 mei) over het Unidroit Verdrag wekt verbazing. Niet zozeer vanwege de vele slordigheden erin als wel vanwege het over het hoofd zien van de overeenkomsten tussen het Verdrag en reeds lang bestaande Europese regelgeving.

 

Stel, een douanemedewerker op Schiphol ontdekt bij uw terugkeer uit Italië een oude Apulische vaas in uw bagage en u hebt niets om te bewijzen dat die van u is. Dan wordt die in beslag genomen. Nederland vraagt de afdeling kunstroof van de Carabinieri of de vaas op de lijst van gestolen of vermiste kunstvoorwerpen staat. Is dat het geval, dan kan de Italiaanse staat het object terugeisen. Mocht de rechter Italië in het gelijk stellen, dan moet u de vaas afstaan. Indien u in staat bent te bewijzen, dat u hem te goeder trouw had verworven, dan hebt u recht op een billijke vergoeding. Deze afspraak tussen Lidstaten van de Europese Unie, de zogenaamde Richtlijn 93/7, bestaat al sinds begin jaren negentig. Tot nu toe is er heel weinig gebruik van gemaakt. In de praktijk wordt er meestal een schikking getroffen tussen de houder van zo’n object en de eisende staat.

 

Het door NRC journalist F. Kuitenbrouwer onder de loupe genomen Unidroit Verdrag lijkt op de Europese Richtlijn. Staten kunnen een gestolen of on­rechtmatig uit­gevoerd cultuurgoed terugeisen in de staat waar het opduikt. De eisende staat moet dan wel bewijzen dat het object deel uit­maakt van zijn cultureel erfgoed, zoals dat in zijn nationale wetten staat gedefinieerd. De bezit­ter van een gestolen object is verplicht het terug te geven. Als hij kan bewij­zen dat hij het te goeder trouw heeft verworven, heeft hij recht op een bil­lijke vergoeding.

 

Kuitenbrouwer maakt bezwaar tegen de omkering van de bewijslast. Maar juist die is, sinds de acceptatie van de Richtlijn 93/7, geen novum meer in ons rechtsbestel. Unidroit noemt bovendien heel concreet wannéer iemand te goeder trouw is. Hij moet bij het verwer­ven gelet hebben op het karakter van de verkoper en de prijs die hij moest betalen. U doet dat toch ook als u een huis of auto koopt! Hij moet relevante registers van gestolen kunstvoorwerpen, zoals die van Interpol, UNESCO, het Art Lost Register en Trace,  en andere infor­matie hebben nagetrok­ken. Dat kan allemaal via web sites, die elke handelaar kent. Een van de gedachten achter Unidroit is dat wie een bijzonder cultuurobject wil verwerven de verantwoordelijkheid heeft om de herkomst ervan goed na te pluizen.

 

Net als in het geval van de Europese Richtlijn zal er in de praktijk slechts weinig op grond van het Unidroit Verdrag geprocedeerd worden. Procederen is kostbaar en juridisch gecompliceerd. Het zal alleen gebeuren bij objecten van extreem cultuurhistorisch of esthetisch belang. Het is bijna tendentieus om te beweren dat implementatie van het Undroit Verdrag de aanzet wordt voor een restitutieverplichting, die als een “donkere wolk boven de kunstmarkt hangt”, die voor “bureaucratie” leidt en alleen maar nadelen oplevert voor de kunsthandelaar en de kunstkoper. De restitutie van de Elgin of Parthenon Marbles hebben niets met Unidroit te maken, omdat het Verdrag geen terugwerkende kracht heeft. Iets meer papieren rompslomp, dat zou best kunnen, maar elke kunsthandelaar in een land als Frankrijk houdt al jaren een Registre d’Objets Mobiliers bij, een dik schrift met een groen harde kaft waarin hij noteert wat er binnen komt en weer weg gaat.

 Kuitenbrouwer kiest in zijn artikel de kant van de handel en de koper. Hij beweert dat het – overigens veel vrijblijvender – UNESCO Verdrag ter voorkoming van de il­legale in-, uit- en doorvoer van cultuur­objecten van 1970 “vooral door kunstexporterende landen aanvaard” is. Dat is onjuist. Het Unesco Verdrag is geratificeerd door de belangrijkste importerende landen: de Verenigde Staten, Groot Brittannië, Japan en Frankrijk. Daarnaast in Europa ook door Griekenland, Italië, Spanje, Portugal, Noorwegen, Zweden, Finland en ga maar door. België volgt binnenkort. Waar het om de bescherming van cultuurbehoud gaat, loopt Nederland internationaal flink achter. Het Unidroit Verdrag is inmiddels in Europa geratificeerd door Finland, Hongarije, Italië, Kroatië, Litouwen, Noorwegen, Portugal, Roemenië en Spanje. Frankrijk ratificeert binnenkort. Zwitserland, Nederland, de Russische Federatie en Georgië tekenden. 

Het Unidroit Verdrag biedt douane en politie een doeltreffend instrument bij haar controlerende taak. Het helpt Nederland om onrechtmatig uitgevoerde cultuurobjecten terug te krijgen, als deze zich bevinden in landen buiten de Europese Unie. Het helpt de landen met heel veel erfgoed het beter te beschermen. Het Unidroit Verdrag regelt iets dat we op Europees niveau al lang voor elkaar hebben. Daar kan niemand bezwaar tegen hebben.

 

Pauline Kruseman, voorzitter ICOM Nederland

Marie Christine van der Sman, voorzitter Blue Shield Nederland

Jos van Beurden, voorzitter Leiden Network for the Preservation of Cultural Heritage

   

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: