Pieter ter Keurs weet het beter: teruggeven van geroofd goed is neo-koloniaal. Hoe bedenkt de man het?

Gaan we dit teruggeven?

Musea gaan actief op zoek naar roofkunst

 

Bronzen beeld (Museum Volkenkunde Leiden) en een ivoren masker uit Benin (Metropolitan Museum of Art, New York).

Volkenkundige musea gaan zelf roofkunst zoeken in hun collecties. Maar hoe geef je die stukken terug? En aan wie?

Vier à vijf procent van alle museumcollecties bestaat uit roofkunst, schat Pieter ter Keurs. Het zijn percentages waar hij niet wakker van ligt, zegt het afdelingshoofd Collecties van het Rijksmuseum van Oudheden.

‘Maar we moeten niet ontkennen dat er inderdaad dingen zijn geroofd. Daar moeten we open over zijn en die informatie moeten we delen.’

De discussie over roofkunst is in volle gang. Niet langer wordt de term uitsluitend gebruikt voor door nazi’s geroofde schilderijen; nu gaat het vooral over archeologische vondsten, menselijke resten en kunstvoorwerpen uit vroegere koloniën. Museum Volkenkunde kwam vorige week, samen met andere musea, met nieuwe richtlijnen. De belofte: koloniale kunst zal ‘ruimhartig’ worden teruggegeven aan het land van herkomst.

Volkenkunde was niet bereikbaar voor commentaar. Maar eerder verklaarde directeur Stijn Schoonderwoerd tegen NRC dat het museum claims niet passief wil afwachten, maar actief op zoek gaat naar roofkunst in de eigen collectie. ‘We weten dat een deel van onze collectie is verworven in de koloniale periode, een periode van grote machtsverschillen en onrecht.’

(…)

Ter Keurs stelt dat de discussie over roofkunst al veel langer speelt. ‘Al in 1978 heeft Nederland dingen teruggegeven aan Indonesië. Maar in de berichtgeving komt dat niet terug.’

Het enige nieuwe aan de richtlijnen van Volkenkunde, is dat ze nu daadwerkelijk zijn opgeschreven, zegt Ter Keurs. ‘De kern is: als er een claim komt, dan moeten we die serieus nemen. Ik denk dat de meeste musea deze richtlijnen al volgen, wij ook. Ze hopen nu alleen dat het landelijk gaat gelden, en dat zou goed zijn.’

(….)

‘Belazerd’

‘Ik zal eerlijk zijn: het is daar bloedheet. En ik ben niet sterk genoeg om de hele dag te graven met een graafstok. En de boeren uit de omgeving doen dat wel, en die geef je dan een kleine vergoeding. Nou, en over vijftig jaar zullen ze dan zeggen: ze hebben me belazerd.’

Andere hete hangijzers zijn Maori-hoofden en bronzen beelden uit Benin, beide in Volkenkunde. De getatoeëerde Maori-schedels worden geclaimd door Nieuw-Zeeland. Campfens: ‘Die overheid gaat de wereld rond om stukken terug te vragen voor haar inheemse bevolking. Voor de Maori is het heiligschennis dat een huid van een voorouder in een museum wordt tentoongesteld.’

(….)

Het RMO krijgt zelden claims van landen, zegt Ter Keurs: ‘Wat hier ligt, is verzameld in de vroege negentiende eeuw. Toen was de regelgeving heel anders. Onze vroege collecties zijn boven elke twijfel verheven. Die zijn met vergunning van de lokale autoriteiten verzameld.’

‘Teruggeven is juist koloniaal’

(….)

Ter Keurs stelt dat teruggave niet altijd een goed idee is. ‘In de internationale regelgeving wordt altijd gesproken over de nationale staten die dingen kunnen terug claimen. Zodra je een voorwerp aan een land teruggeeft, komt dat bijvoorbeeld in hun nationaal museum te liggen. Maar vaak zijn die spullen oorspronkelijk helemaal geen eigendom van het land, maar van bijvoorbeeld een lokale sultan of lokale familie. Als je die voorwerpen teruggeeft, maak je dus een politiek statement.

‘Als we nu als beleid gaan voeren dat we proactief dingen gaan teruggeven, ben je eigenlijk op een neokoloniale manier bezig, want dan zeggen wij weer wat er moet gebeuren. Overigens ben ik in principe niet tegen teruggave, maar let wel op wat je doet. Sinds de negentiende eeuw denken we in het kader van nationale staten, waarop het hele juridisch kader is gebaseerd. Het is de vraag of dat toereikend is.’

De minister bepaalt

De musea hebben een adviserende rol: uiteindelijk beslist de minister van Cultuur of het object in kwestie ook echt teruggaat naar land van herkomst. ‘Het ministerie is volledig op de hoogte van onze aanpak’, aldus Schoonderwoerd in NRC. ‘Maar de minister behoudt zich het recht voor om een eigen afweging te maken. Het zou wel jammer zijn als adviezen niet worden gevolgd, want dan valt de bodem wel een beetje uit de regeling. Overigens verwacht ik dat onze aanpak over een paar jaar kan bijdragen aan het ontstaan van nationaal beleid.’

Lees het hele artikel op: http://www.mareonline.nl/archive/2019/03/14/gaan-we-dit-teruggeven

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.