Museum Security Network

Markeren / ‘taggen’ museumobjecten, mogelijkheden en beperkingen

Markeren / ‘taggen’ museumobjecten, mogelijkheden en beperkingen
Het markeren van eigendommen is niet nieuw. Vrijwel ieder museaal prentenkabinet of archief heeft prenten, tekeningen, topografische kaarten, manuscripten of oude charters in het bezit die gemarkeerd zijn met stempels. Die stempels zijn niet alleen in de marge van de bladen te vinden, maar heel vaak op de afbeelding, soms zelfs midden op de afbeelding. Vaak komt het voor dat bladen voorzien zijn van meerdere stempels of handgeschreven eigendomskenmerken aan de hand waarvan de provenance van die bladen gevolgd kan worden. Het ex libris als eigendomskenmerk in boeken is een zelfstandig verzamelobject geworden. Duidelijk herkenbare eigendomskenmerken hebben een heel beperkte afschrikwekkende functie bij het voorkomen van diefstal en kunnen pas nadat er een diefstal heeft plaats gevonden helpen bij de teruggave aan de rechtmatige eigenaar. Markeren heeft vooral zin bij objecten die in serie gemaakt zijn. De markering zorgt dan dat een object uit een reeks uniek gemaakt wordt. Objecten die uniek zijn, zoals schilderijen, hoeven niet om die reden gemarkeerd te worden. Een systematische registratie, bijvoorbeeld op basis van de Object-id (http://www.object-id.com/) standaard kan volstaan.
Het markeren van objecten houdt de dief nauwelijks tegen. Er zijn te veel voorbeelden bekend van geroofde prenten en tekeningen waar het eigendomskenmerk van verwijderd is. Dat gebeurde soms subtiel via oplosmiddelen of een simpel vlakgom, soms gebeurt dat heel grof door domweg het stempel uit een prent te knippen.
Of een markering nu zichtbaar is of alleen bekeken kan worden met speciale hulpmiddelen het zal bijna altijd lukken die markering te verwijderen. Markeren van in serie gemaakte objecten kan een grote rol spelen bij juridisch touwtrekken over het rechtmatige eigendom wanneer gestolen objecten teruggevonden worden. Enkele jaren geleden verduisterde een conservator uit een Nederlands museum honderden prenten en boeken. Bij het onderzoek bleek dat hij die gestolen prenten en boeken verkocht aan een en hetzelfde antiquariaat. Slechts zeer moeizaam heeft het gedupeerde museum een gedeelte van de gestolen prenten weten terug te krijgen omdat per prent aangetoond moest worden dat hij uit het museum afkomstig was. Indien de individuele prenten gemarkeerd waren geweest, dan zou de terugkeer omvangrijker zijn geweest en was vlotter verlopen.
Barcode en RFID (Radio Fequency Identification) markeringen spelen een heel belangrijke rol bij de gedeeltelijk automatische standplaatsregistratie van objecten. Vaak wordt gesuggereerd dat diezelfde markeringen een belangrijke rol kunnen spelen bij de beveiliging. Die suggestie is onjuist.
RFID en broodje-aap verhalen.
Aan RFID worden bijna mythische mogelijkheden toegekend. Het is daarom nodig te zorgen voor enige ontmythologisering.
Het is absoluut niet waar dat een minuscule RFID tag van dienst kan zijn bij track-and-trace (volgen en vinden) van objecten. Het verhaal dat de Nederlandse kroonprins een minuscule tag in zijn hiel zou hebben laten implanteren zodat hij na een eventuele ontvoering wereldwijd zou kunnen worden opgespoord kan naar het land der fabelen. Dat zou alleen mogelijk zijn indien die tag van een batterij is voorzien die de tag mogelijkheid geeft een signaal over lange afstand te verzenden. Gebruikmakend van GPS (Global Positioning System) zou het apparaat een afmeting moeten hebben minimaal ter grootte van een flinke GSM. Bovendien kost het continu communiceren met de GPS satellieten veel energie en zal de batterij zeer vaak vervangen moeten worden. Implanteren op een geheimzinnige plaats heeft dus geen zin. De minuscule, bijna onzichtbare tag waarmee gestolen goederen wereldwijd gevolgd en opgespoord kunnen worden bestaat niet.
Er moet een onderscheid worden gemaakt tussen passieve en actieve RFID tags. De passieve tag is door de Vaticaanse bibliotheek in alle boeken aangebracht. Die tags worden gebruikt voor de standplaatsregistratie en kunnen een rol vervullen bij de beveiliging. De passieve tags hebben geen elektrische voeding en moeten gelezen worden met behulp van een handlezer of via de bekende detectiepoortjes zoals die in bijna iedere detailhandel te vinden zijn. De boekhandel gebruikt al jaren vergelijkbare tags. Die tags zijn als een ijzerdraadje verborgen in de rug van de boeken en worden bij verkoop gedeactiveerd. In bibliotheken vindt de registratie van uitleen plaats op deze wijze. Het is daarom dat het vaak voorkomt dat men in openbare bibliotheken lege boekbanden in de stellingen vindt nadat dieven het boekblok uit de band gescheurd hebben. Zodra de passieve tag meer dan een meter van het detectiepoortje verwijderd is, is het contact verbroken.
Actieve RFID tags kunnen hun signaal, afhankelijk van de configuratie, over een afstand van enkele honderden meters zenden. Binnen een gebouw is die zendafstand veel kleiner. Naast allerlei industriële toepassingen worden deze tags tegenwoordig gebruikt als objectbeveiliging in enkele musea. Dat gebruik is eerder gebaseerd op slimme marketing door een klein Engels bedrijf dan op de mogelijkheden die RFID biedt. Actieve tags – dus met een batterij – hebben het formaat van een credit card en zijn ongeveer een halve centimeter dik. Ze worden met behulp van tweezijdig plakband of met klitterband aan of in collectieobjecten bevestigd. Gesuggereerd wordt dat de objecten door het gebouw gevolgd kunnen worden als ze al of niet bevoegd verplaatst worden. Dat blijkt in de praktijk niet te werken. Het RFID signaal heeft namelijk een bolvorm en dringt door muren en vloeren. Dit betekent dat de locatie die het systeem aan geeft vaak een andere ruimte is dan de werkelijke locatie van het object. De actieve tag communiceert met een ontvanger of met meerdere ontvangers die zich in het gebouw bevinden. Bij toename van het aantal, dure, ontvangers neemt de precisie van de locatiebepaling toe. Het zal duidelijk zijn: als in iedere ruimte een ontvanger wordt geplaatst (in grotere ruimtes zelfs meerdere) zal met grotere precisie de locatie van het object kunnen worden bepaald. De investering in een dergelijk woud van ontvangers is weggegooid geld omdat tegen een veel geringere prijs alle doorgangen van antennes kunnen worden voorzien die het signaal van passieve tags opvangen. Ter vergelijking: passieve tags kosten € 0,15 per stuk en actieve tags circa € 45,00. Bovendien moeten actieve tags iedere 5 tot 7 jaar vervangen worden omdat de batterij dan leeg is.
In musea waar gebruik wordt gemaakt van actieve RFID tags en centrale ontvangers worden die tags niet gebruikt voor hun track-and-trace optie maar als conventionele bewegings/trildetectoren. Een oneigenlijk gebruik. Bovendien missen die RFID tags een heel belangrijke optie: ze maken geen geluid. De meeste trillingen aan objecten worden veroorzaakt door nieuwsgierige aanrakingen en onhandigheden, niet door pogingen tot diefstal. Van een tag die bij aanraking van het beveiligde object een pieptoon of zoemer laat horen gaat veel sociale controle en preventie uit.
Is er dan helemaal niets te zeggen voor RFID tags als beveligingsgereedschap? Weinig. De enige beperkt aantrekkelijke optie is dat de tag met een in te stellen frequentie communiceert met de ontvanger. Deze optie biedt helaas slechts schijnveiligheid. Het is namelijk niet zo dat ontvangst van het signaal betekent dat het object nog aanwezig is. Het bewijst slechts dat de tag nog aanwezig is.
Hetzelfde probleem doet zich voor met de door Helicon Conservation Services uit Alphen aan de Rijn verkochte ‘talking tags’. Het Nederlandse museum dat zich over liet halen dit systeem te kopen omdat de objecten dan veel minder aangeraakt hoeven te worden – de tags kunnen immers op korte afstand met een handlezer gecontroleerd worden – maakte een vergissing te denken dat de inhoud van dozen met prenten gecontroleerd kunnen worden zonder deze dozen te openen en zonder de individuele prenten aan te raken. Dat is een misvatting. Het enige dat de handlezer doet is bepalen of alle tags nog in de doos zitten. Wil men weten of de prenten er nog in zitten dan zal de doos geopend moeten worden en de prenten gecontroleerd moeten worden zoals altijd geschiedde, namelijk handmatig.

Andere markeringstechnieken

Er zijn de afgelopen jaren veel markeringstechnieken op de markt gebracht met fraaie namen als ‘Magic Water’, Identidot, Microdot, Eidetic Art Identification System, Microtrace, DNA Print Kit, ISIStm Verification Technology etc. Vaak betrof het oude wijn in nieuwe zakken. Veel van die technieken zijn naar de achtergrond verdwenen of worden helemaal niet meer geleverd. Het is geen enkele techniek gelukt een internationale standaard te zetten. Het succes van de markeringstechnieken valt en staat met de bereidheid gebruik te maken van een database waarin alle kenmerken van gemarkeerde objecten zijn opgeslagen. Vaak betreft het oude technieken in een nieuw jasje. Wilbur Faulk, voormalig directeur security van het Getty Museum, heeft zich de afgelopen jaren geworpen op de DNA Print Kit. Deze kit bestaat uit een pen, een stempelkussen en een infrarood lamp. De inkt van de pen en het stempelkussen is onzichtbaar. Markeringen kunnen alleen gezien worden met behulp van de infrarood lamp. Niets nieuws onder de zon want in de jaren zestig van de vorige eeuw stelden verzekeringsmaatschappijen al pennen met onzichtbare inkt beschikbaar waarmee bezittingen konden worden gemarkeerd. Een nieuwe vondst is de toevoeging van kunstmatig DNA. Het is niet zo dat iedere verkochte DNA Print Kit een uniek DNA heeft. Er is een reeks van DNA patronen dat bij de producent bekend is. Bij het terugvinden van gestolen objecten moet dus gebruik worden gemaakt van de bij de producent beschikbare DNA informatie. Bij afname van grote hoeveelheden van de kit kan een voor de klant uniek DNA worden gemaakt. Als de markering zelf geen uitsluitsel geeft over het rechtmatige eigendom zal het DNA moeten worden onderzocht. Het zal duidelijk zijn dat daar laboratoriumcapaciteit en middelen voor moeten zijn. Geen enkel systeem is volledig sluitend, ook deze kit niet, maar deze kit kan een oplossing bieden bij het terug verwerven van gestolen goederen.
Probleem met alle bekende markeringstechnieken is dat ze allemaal verwijderd kunnen worden. Sommige zoals Microdot (vergelijkbaar met de rijstekorrel die je op jaarmarkten kan kopen met daarop je naam gegraveerd) zijn heel moeilijk te traceren, maar als ze eenmaal gevonden zijn kunnen ze verwijderd worden. Bovendien zullen de markeringen altijd op een of andere wijze aan het object moeten worden aangebracht. Daar bestaan vaak bezwaren tegen uit behoudsoverwegingen.
Een geheel nieuwe ontwikkeling is de momenteel door Bill Wei van het Instituut Collectie Nederland onderzochte ‘vingerafdruk’ op basis van nanotechnologie. De eerste reeks testen is al gedaan.
Uitgebreide informatie is te vinden op:
http://www.museum-security.org/wei-icn.pdf en:
http://www.museum-security.org/wei-sauveur.pdf
Voordeel van deze nieuwe methode is dat gebruik wordt gemaakt van de kenmerken van het object zelf en er is dus niets aan het object bevestigd hoeft te worden. Nadeel is dat er – voorlopig in ieder geval – dure specialistische apparatuur nodig is om de ‘vingerafdruk’ te maken. Die vingerafdruk is feitelijk niets anders dan een zeer gedetailleerde opname van een klein stukje oppervlakte van het object. Hiermee wordt de unieke structuur, want ook in reeks gemaakte objecten hebben op nano niveau een unieke structuur, van een object vastgelegd. Het door Dr. Wei verrichte onderzoek is een Europees gesubsidieerd project waaraan naast het ICN organisaties in Frankrijk, Duitsland, Engeland en Griekenland deel nemen.
Markeren, taggen houdt dieven niet tegen
Wanneer heel bekende schilderijen gestolen worden lees je altijd weer persverklaringen van museumdirecteuren en politiefunctionarissen waarin beweerd wordt dat die schilderijen toch niet verkocht kunnen worden omdat ze te bekend zijn. Ze worden echter wel gestolen en slechts de helft van de gestolen schilderijen wordt terug gevonden. Dat duurt gemiddeld zeven jaar. Markeren van bekende schilderijen heeft slechts zin indien bij het terugvinden van die schilderijen twijfel zou kunnen ontstaan over de authenticiteit. Een dergelijke twijfel doet zich (vrijwel) nooit voor. Markeren van museumobjecten zal nauwelijks enige bescherming tegen diefstal bieden, maar kan een heel belangrijke rol gaan spelen bij geschillen over het juridisch eigendom nadat gestolen objecten teruggevonden worden. Markeren is dus niet DE oplossing tegen diefstal, maar een van de middelen in de integratie van bouwkundige, elektronische, organisatorische, meeneembeperkende (vitrines en bevestigingssystemen) maatregelen waarmee we onze museumobjecten beschermen. Markering speelt pas een rol nadat de preventieve maatregelen gefaald hebben en we het geluk hebben gestolen objecten terug te vinden. Het percentage schilderijen dat teruggevonden wordt steekt positief af tegen alle andere gestolen cultuurobjecten. Van gestolen boeken, prenten, klokken, tapijten, sieraden en meubilair wordt slechts tussen de 2 en 15% teruggevonden. Markeringen van objecten zal daarom bij slechts een zeer gering percentage van de diefstallen een rol spelen. Deze rol kan slechts groter worden indien er een internationaal geaccepteerde standaard van markeren komt die gekoppeld is aan een internationaal toegankelijke database van gemarkeerde objecten. Alle pogingen daartoe zijn tot op heden gestand door gebrek aan internationale samenwerking.

Ton Cremers, november 2007

Leave a Reply

%d bloggers like this: