Museum Security Network

Het getouwtrek om negen meesterwerken die in 1987 uit de galerie van wijlen Robert Noortman verdwenen, kan nog jaren duren.

Gevalletje verzekerings-fraude? Vergeet het maar. Het getouwtrek om negen meesterwerken die in 1987 uit de galerie van wijlen Robert Noortman verdwenen, kan nog jaren duren.

HENK SCHUTTEN

De zaak is in alle opzichten uniek. Nooit eerder wierp een kunstcrimineel zich op als rechtmatige eigenaar van gestolen schilderijen die hij jarenlang verborgen hield. Justitie doet geen onderzoek omdat de zaak is verjaard. En de partij die optreedt namens de gedupeerden, het Art Loss Register, moet een miljoenenclaim indienen tegen aandeelhouder Sotheby’s omdat die de galerie van Noortman in 2005 heeft overgenomen.

Voorzitter Julian Radcliffe van het Art Loss Register heeft in de twintig jaar dat ‘s werelds grootste databank van gestolen kunst bestaat, nooit eerder iets vergelijkbaars meegemaakt. Maar, verzucht hij, dit kan ook alleen maar in Nederland. “Nergens anders ter wereld kan een crimineel gestolen kunst opeisen omdat de zaak is verjaard.”

De frustratie zit diep. In 1987 verwenen uit de galerie van Robert Noortman werken van Jan Brueghel de Jonge, David Teniers, Auguste Renoir, Camille Pisarro, Meindert Hobbema en twee schilderijen van Willem van de Velde. De verzekeraar keerde vijf miljoen gulden uit. Jarenlang bleven de schilderijen onvindbaar, tot ze twee jaar geleden (op het doek van Hobbema na) dankzij privédetective Ben Zuidema en een Amsterdams politieteam boven water kwamen. Drie verdachten werden gearresteerd. Noortman had indertijd, verklaarden zij, zelf opdracht tot de diefstal gegeven. De kunsthandelaar zou het schilderij van Hobbema zelfs eigenhandig in de kachel hebben gegooid.

Noortman stierf in 2005. Hij kan zich niet meer verdedigen tegen de verklaringen van de verdachten, tegen wie het strafproces zich al meer dan twee jaar voortsleept. Daarnaast loopt nog een civiele procedure waarin de man die de schilderijen meer dan twintig jaar in een kist op zijn zolder had verborgen, de schilderijen opeist omdat de zaak volgens Nederlands recht is verjaard.

Die wetgeving, zegt Radcliffe, maakt Nederland tot favoriet land voor kunstcriminelen. “Die speelt misdadigers in de kaart. De wet is waarschijnlijk bedoeld voor fietsendieven, maar niet voor gestolen kunst. Er is in elk geval geen enkel publiek belang mee gemoeid.”

Het geduld van Ben Zuidema, de privédetective die de schilderijen in 2009 terugbezorgde, is op. Hij wacht nog steeds op zijn beloning, dertig procent van de huidige waarde van de schilderijen een miljoenenbedrag dat hij moet delen met het Art Loss Register. “Al bijna 25 jaar ben ik met deze zaak bezig. Ik heb mijn burgerplicht gedaan en misschien wel meer. Met de Nationale Recherche Amsterdam hebben we een loepzuivere zaak gedraaid. Daar hoef ik geen schouderklopje voor te hebben, maar ik wil wel eindelijk eens betaald worden.”

De werken van Noortman bevinden zich volgens kunstbeveiligingsexpert Ton Cremers in een juridisch niemandsland. “En dat kan nog jaren duren. Dat is in het verleden vaak genoeg met vermiste kunst gebleken. Dit is bovendien een zeer apart geval. Noortman heeft de schilderijen niet laten stelen, hij heeft ze weggegeven. Je kan je dus inderdaad afvragen of de verzekeraar de rechtmatige eigenaar is. Dat maakt het juridisch heel ingewikkeld. Ik vraag me zelfs af of hier enige jurisprudentie over bestaat.”

Ook de Amsterdamse advocaat Edgar Tijhuis, criminoloog aan de Vrije Universiteit, sluit niet uit dat de zaak nog lang gaat duren. In de door de verzekeraar gevoerde procedure om de doeken terug te krijgen heeft de rechtbank geoordeeld dat de verzekeraar, en niet de verdachte, redelijkerwijs aangemerkt kan worden als rechthebbende. “Daarbij is de rechtbank echter niet echt toegekomen aan de kwestie van de verjaring,” zegt Tijhuis. “Volgens de rechtbank is de verdachte nooit bezitter geweest, omdat hij de doeken alleen voor Noortman in bewaring hield. Alleen de bezitter kan eventueel door verjaring eigenaar worden, een houder niet. Nu de verdachte cassatie heeft ingesteld tegen de rechtbankbeslissing bestaat de mogelijkheid dat de Hoge Raad het recht op deze cruciale punten anders uitlegt. Daarmee zou de zaak weer helemaal open liggen.”

De schilderijen staan opgeslagen in een kelder van het Rijksmuseum. Radcliffe durft niet te zeggen hoe lang dat nog gaat duren. Dat Sotheby’s een belang van tien procent heeft in zijn bedrijf, is volgens hem geen probleem. “Wij hebben voortdurend contact met de grote veilinghuizen. Momenteel onderzoeken we 120 diefstal- en vervalsingszaken. Dit is er één van. Ik verwacht dat we dit in goed overleg oplossen. Als het echt tot een rechtszaak komt, nemen verzekeringsmaatschappijen het van ons over.”

Het Art Loss Register heeft bovendien de tijd. “Niet zo lang geleden hebben we een zaak opgelost uit 1614. Dat ging om gestolen manuscripten. Als we willen, kunnen we heel geduldig zijn.”

Leave a Reply

Your email address will not be published.

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.