Museum Security Network

Erfgoedinspectie moet zich heel diep schamen; Archeologenruzie woekert voort

Archeologenruzie woekert voort

Jarenlang is het private ArcheoMedia weggezet als ‘een cowboy die de archeologie verpest’. De Erfgoedinspectie heeft daarvoor excuses gemaakt, maar het bedrijf wil nu geld zien.

DEN HAAG – ‘We willen ervan af. Deze zaak sleept al sinds 2007 en er moet een streep onder’, verzucht Hans Magdelijns, hoofdinspecteur monumenten en archeologie van de Erfgoed- inspectie, in de wandelgangen van de Haagse rechtbank. Magdelijns heeft net daarvoor omstandig aan de rechters proberen uit te leggen waar toch de ruzieachtige sfeer in de Nederlandse archeologie van de afgelopen jaren vandaan kwam.

De zaak waarop Magdelijns doelt, is de manier waarop zijn voorganger, de hoogleraar en voormalige decaan van de Leidse faculteit archeologie Willem Willems, oorlog heeft gevoerd met een aantal archeologische bedrijven. Een van die bedrijven, ArcheoMedia uit Capelle aan den IJssel, is aan die oorlog bijna ten onder gegaan en heeft daarom de Erfgoedinspectie en de Staat der Nederlanden voor de rechter gedaagd.

Het bedrijf wil een schadevergoeding van ettelijke miljoenen en is daarmee niet het enige. Een ander opgravingsbedrijf, SOB, bereidt eveneens een procedure tegen de overheid voor, op vergelijkbare gronden.

Volgens ArcheoMedia heeft hoogleraar Willems met een jarenlange fluistercampagne het bedrijf het werken onmogelijk gemaakt. Die campagne omvatte negatieve uitlatingen in de archeologische vakpers, diverse pogingen om de opgraafvergunning van het bedrijf in te trekken, het zwartmaken van ArcheoMedia bij collega-archeologen en het zieken van het bedrijf met onredelijke eisen en voorschriften.

‘In één geval bleef ArcheoMedia zitten met zevenhonderd skeletten die ze had opgegraven in Vlissingen’, zegt de advocaat van het bedrijf. ‘De gemeente wilde daarvoor niet betalen. Uiteindelijk moest ArcheoMedia onder druk van Willems zelf die skeletten verzorgen. Dat zou 700 duizend euro kosten.’

Boetekleed
Dat Willems en de Erfgoedinspectie fout zitten, staat vast. In 2011 trok de belangrijkste toezichthouder op het terrein van de archeologie in Nederland publiekelijk het boetekleed aan. In een ‘rehabilitatiebericht’ op de website van de inspectie zei de dienst dat er ‘betreurenswaardige uitlatingen’ waren gedaan over ArcheoMedia. Ook zou er over een groot aantal jaren ‘niet op feiten gebaseerde informatie’ zijn verschaft.

De inspectie maakte omstandig excuses en liet weten dat er ‘maatregelen zijn genomen om dit soort gedrag niet meer te laten voorkomen’. De portemonnee trekken, dat ging de toezichthouder echter te ver. ‘We willen graag een normale verstandhouding met ArcheoMedia’, zegt Magdelijns. ‘Vandaar deze zeer ongebruikelijke rehabilitatie. Maar de verhoudingen blijven slecht. Het gaat alleen nog om geld. Veel geld.’

Hoogleraar Willems was niet aanwezig in de rechtbank. ‘Ik wist niet dat deze zitting was’, zegt hij vanaf de Leidse archeologiefaculteit. ‘Het is erg makkelijk om de schuld bij mij neer te leggen, terwijl ik al jaren weg ben. De details zijn weggezakt, maar ik weet nog wel dat er bedrijven de markt op kwamen die het in onze ogen niet goed deden. ArcheoMedia was er daar één van.’

Na de millenniumwisseling was de tot dan toe slaperige sector van de archeologie opeens booming business. Aanleiding was een nieuwe wet die gemeenten en projectontwikkelaars verplichtte om bodemonderzoek te doen, voordat er een nieuw bouwproject werd gestart. Tegelijkertijd werd de markt voor archeologie, tot dan toe een zaak van vooral overheden en universiteiten, opengesteld voor private bedrijven.

Zoals ArcheoMedia. In vier jaar tijd groeide het bedrijf uit van een tweemanschap tot een archeologisch bureau met 35 man personeel en opgravingen door heel Nederland. ‘En toen begonnen de aanvaringen met Willems en ging alles mis,’ zegt directeur Aart Vermeulen. ‘Hij was met afstand de belangrijkste man in archeologisch Nederland. Hij zag ons als cowboys die de archeologie verpestten. We hebben nog maar een paar man in dienst.’

Nobelgate
Volgens de advocaat van de Erfgoedinspectie Eric Daalder is de klaagzang van Vermeulen onzin. ‘In een markt, ook de archeologische, zijn er winnaars en verliezers. De staat is niet aansprakelijk als een bedrijf minder opdrachten krijgt.’

Ook wijst Daalder op de zogeheten Nobelgate in 2004, een affaire die diepe sporen heeft getrokken in de Nederlandse archeologie. Daarbij liepen de opgravingskosten op een nieuwbouwlocatie bij de Nobelpoort in Zierikzee zo uit de hand, dat er vier wethouders en diverse ambtenaren werden ontslagen. Uitvoerder ArcheoMedia trof geen blaam, maar het kwaad was geschied, aldus Daalder.

‘Het is vergelijkbaar met de Noord-Zuidlijn in Amsterdam: de Duitse bouwer daarvan zal weinig opdrachten in Nederland meer krijgen na de publiciteit over enorme kostenoverschrijdingen. Door alle ophef over Zierikzee zijn opdrachtgevers op zoek gegaan naar andere opgravingsbureaus dan Ar- cheoMedia’, aldus Daalder.

De rechtbank doet op 6 maart uitspraak. Volgens hoogleraar Willems zal het voor zijn vak allemaal weinig uitmaken. ‘Dankzij de economische crisis zijn we sowieso weer terug bij af met de archeologie.’

Leave a Reply

%d bloggers like this: