Museum Security Network

De rol van waardering en waarde bij de risicoanalyse

Op de KVCE LinkedIn groep plaatste Renate van Leijen eergisteren het onderstaande bericht:

Richtlijn culturele waardering historische interieurs beschikbaar -…

From: Instituut Collectie Nederland | February 02, 2010

http://www.linkedin.com/news?home=&gid=2637356&trk=myg_ugrp_news

De Richtlijn van het ICN is te vinden op: http://snipurl.com/u9pzl

Renate vermeldt: “Bij de uitvoering van een risicoanalyse is het belangrijk om inzicht in de waarde van uw collectie te hebben. Hoe hoger de waarde, hoe groter het waardeverlies in geval van een incident of calamiteit kan zijn. En hoe groter het effect, hoe groter het risico (zie ook rubriek het belang van waardering op deze site).”

Ik ben het met de relatie die Renate legt tussen waarde en Effect gedeeltelijk eens, maar wanneer je de verhouding waarde-effect vertaalt naar concrete voorbeelden zal blijken dat die verhouding bij de analysemethode die Risico ziet als het resultaat van de Kans op en het Effect van een incident complex is en dat waarde niet alleen van invloed is op het Effect. Overigens: het ICN heeft het in de Richtlijn over waardering en niet over waarde. Het lijkt mij dat er een, misschien iets te academisch (?), verschil is tussen waarde en waardering.

De Kans dat een incident zicht voordoet wordt bepaald door de maatregelen die genomen zijn om incidenten te voorkomen. Bij sommige incidenten hebben we niet de regie over de Kans. Denk hierbij bijvoorbeeld aan vernietigende natuurverschijnselen zoals aardbevingen, hevige sneeuw- of regenval. Als organisatie heb je geen enkele invloed op de Kans op dergelijke incidenten, en kan het risico alleen beperkt worden aan de Effect zijde van de R = K * E formule.

Brand en K*E

Er zijn een aantal hoofdoorzaken van brand:

  1. brandgevaarlijke werkzaamheden
  2. kortsluiting
  3. bliksem
  4. brandstichting

De Kans dat een brand zich voordoet kan door preventieve maatregelen bij oorzaken 1 tot en met 3 geminimaliseerd worden:

  1. protocollen brandgevaarlijke werkzaamheden
  2. huisregels voor bezoekers en medewerkers
  3. installatie elektrische systemen conform geldende normen
  4. periodieke thermische controle elektrische systemen
  5. spanningsloos schakelen gebouw buiten werktijden
  6. bliksemafleiding

De Kans op brandstichting verminderen is moeilijker. Inbraakpreventieve maatregelen spelen een kansverminderende rol (dan blijft altijd nog de mogelijkheid dat een bezoeker – denk aan de laatste aanslag op De Nachtwacht met aanstekerbenzine – of een medewerker brand sticht).

Het Effect van een brand kan beperkt worden door:

  1. gebruik van brandwerende materialen
  2. compartimentering
  3. snelle signalering via een volledig dekkend brandmeldsysteem
  4. snelle alarmopvolging
  5. training van medewerkers (BHV)
  6. automatische blussystemen
  7. calamiteitenplan inclusief collectiehulpverlening (CHV)

Waarde van de collectie en het gebouw speelt bij het verminderen van Kans of Effect de rol dat er een relatie moet bestaan tussen de waarde die je beschermen wilt en de investering in allerlei maatregelen.

Het ICN maakt in de Richtlijn waardering historische interieurs zeer terecht een onderscheid tussen interne en externe waardering. Het maakt voor de interne waardering niet uit wanneer bijvoorbeeld het Streekmuseum De Meestoof in Sint-Annaland bij een brand zijn collectie historische klederdrachten verliest of het Mauritshuis zijn Vermeer schilderijen (bij het noemen van dergelijke concrete voorbeelden krijg ik kippenvel). In beide gevallen zal het betekenen dat de continuïteit van deze musea ernstig belemmerd wordt. Toch is het zo dat, hoe erg deze ramp ook voor De Meestoof zal zijn, de brand in het Mauritshuis extern als een veel groter waardeverlies zal worden gezien en het effect extern ook groter zal zijn.

Voor de risicoanalyse maakt het verschil in externe waardering nauwelijks iets uit maar wordt het Effect bepaald door het gevolg die de brand zal hebben voor de continuïteit van het museum. Die continuïteit wordt overigens ook bepaald door imago, in die zin is er bij ernstige incidenten kans dat het imago geschaad wordt. Imagoschade wordt altijd genoemd, maar zelden aangetoond. Zonder in casuïstiek te duiken zag ik de afgelopen tien jaar meerdere keren dat ernstige incidenten eerder leidden tot positieve dan negatieve reacties.

Het Effect van een incident waarbij collectie verloren gaat zal aanzienlijk minder zijn indien er sprake is van een te vervangen collectie. Uniciteit kan invloed hebben op de waardering, maar niet altijd.

Diefstal en R = K * E

Bij het risico diefstal (al of niet met inbraak) speelt waarde(ring) een heel andere rol. Er is een rechtstreekse relatie tussen waardering en de Kans dat een diefstal zich voordoet. Ik kies hier heel bewust voor de ICN terminologie waardering omdat waardering meer zegt over de aantrekkelijkheid voor diefstal – denk bijvoorbeeld aan niet waardevolle objecten die wel heel gewild zijn op de verzamelaarsmarkt – dan waarde. Waardering of waarde hebben geen enkele invloed op de kans dat zich een brand voordoet, maar wel op de Kans op diefstal of verduistering.

Wat voor diefstal evenzeer geldt als voor brand is dat zowel de Kans op als het Effect van een diefstal verminderd kunnen worden door preventieve maatregelen (inbraakwerendheid, bevestigingssystemen, vitrines, registratie en periodieke audtit van de collectie, bewaking)  als door repressie maatregelen (signalering, alarmopvolging). Waardering en waarde hebben weliswaar invloed op de kans dat zich een diefstal voordoet, maar die waardering en waarde zij niet te beïnvloeden.

Voor alle incidenten – variërend van brand, diefstal, vandalisme, overval en agressie – die ingrijpen op de collectie kan gezegd worden dat waardering en waarde invloed hebben op de beleving, intern en extern.

De invloed van waarde en waardering op de uitkomst van R = K * E beperkt zich niet tot de Effect kant van de formule. De Richtlijn historische interieurs zal zonder enige twijfel aangrijpingspunten bieden voor het niveau van en investering in maatregelen om die interieurs te beschermen. Alleen al om die reden is het goed dat het KVCE deze Richtlijn onder de aandacht bracht.

Ton Cremers

Leave a Reply

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

%d bloggers like this: